صدای معلم

"افسون سخن سعدي در ترويج عيشِ بي‌طيش است با ديده‌ی رضا و سمع قبول "

اول اردي‌بهشت‌ماه جلالي (به مناسبت روز بزرگداشت سعدي)

دكتر محمّدعلي فيّاض‌بخش

 به مناسبت روز بزرگداشت سعدي سعدي تراز سخن و ادب پارسی است. والسلام. هرچه بيش گويم، عرض خويش برده‌ام و زحمت خواننده داشته‌ام كه:

سعدي به عشقبازی خوبان مَثل نشد
تنها در اين مدينه، كه در هر مدينه‌ اي

از آن روي كه صورت و معني سخنش الحق مصداق بيت خودش است كه فرمود:

اي صورتت ز گوهر معنی، خزينه‌اي
ما را ز داغ عشق تو در دل، دفينه‌اي

آنان كه دماغي به شميم بي‌بديل ادب پارسي مصّفا كرده‌اند و بر غمكده‌ی جانشان از مرهم سخن سعدي استشفاء جسته‌اند، بي‌گفت و گو و دور از جدال و مراء اين نهاده‌ی حضرت لسان‌الغيب را جز به لطف و لطافتِ كلام سعدي نتوانند تحويل كردن، كه:

شاهد آن نيست كه مويي و مياني دارد
بنده‌ی طلعت آن باش كه آني دارد!

و اين «آنِ» بي مو و ميان را بايد رمز گشود تا فهميده شود:

شهيدان كه‌اند اين همه خونين‌كفنان؟

جامعيت سعدي در ميان قلم‌زنان ملك سخن، مشك خُتن را مي‌ماند در كنار طبله‌ی عطاران بازاري؛ كه گرچه رايحه‌اي مي‌فشانند، اما روح و ريحان از جنس ديگر است، كه حافظش به خيال و ذوق من در وصف او سرود:

نه هر كه چهره بر افروخت دلبري داند.

مُلك بلامنازع شعر و ادب، خطر كنم و بگويم نه تنها در زبان پارسي كه در همه‌ی زبانها بي‌ترديد سعدي را مسلّم است، كه الحق حد سخنداني شد و مرز بلاعبور دانايي. چگونه مي‌توان رندي و درويشي را با حكمت و دانايي درآميخت و عيش بي‌طيش را در دوراني نزديك به يك قرن زندگي با گوهر قناعت و جوهر مناعت صيقل داد؟ چه سان مي‌توان در شطرنج مات و مبهوت‌كننده‌ی مناظره‌ی «جدال سعدي و مدّعي» اسب فصاحت در ميدان بلاغت آنچنان تاخت كه هم درويش، خرسند و خوشدل به درآيد و هم توانگرِ با مكنت، سرافكنده‌ی كدّ يمين و عرق جبينش درنماند؟

به مناسبت روز بزرگداشت سعدي

چه كس جز سعدي را ميّسر است كه در اوج شور و عشق و جواني- چنان كه افتد و داني -هم از موي و ميان بگويد و هم سر مويي سخن به هزل و خطا نبرد و قدسيّت كلام را به شهوت مرام نيالايد و در ميناگري واژگان، قداست آسمان را به حضانت زمين فرونكشد و گويد:

ميانت را و مويت را اگر صد ره بپيمايي
ميانت كمتر از مويي و مويت در ميان باشد

و هم او را، و فقط او را مي‌زيبد كه از سلسله‌ی موي دوست حلقه‌ی دام بلا بتند و قفا بر تيغ جفاي وي بنهد و حلاّج‌وار ندا سر دهد كه:

گر بزنندم به تيغ، در نظرش بي‌دريغ
ديدن او يك نظر، صد چومنش خونبهاست

و از اين روست كه اعجاز كلام وي و ايجاز سخن مولانا جلال‌الدين به يك تقرير مي‌رسد، اگر اين گفت:

عاشقم بر قهر و بر لطفش به جدّ
اي عجب من عاشق اين هر دو ضدّ

او سرود: گر بنوازي به لطف، ور بگدازي به قهر
حكم تو بر من روان، زجر تو بر من رواست

ولفگانگ گوته، آن ركن ركين شعر و ادب آلماني و بل اروپايي، در «ديوان شرقي» در وصف حافظ گويد: «حافظا! خود را با تو برابر دانستن، جز نشان حماقت نيست.» اگر به سعدي مي‌رسيد، لاجرم بايد مي‌سرود: رندا! تردامنا! شوخ چشما! خود را با تو هماورد انگاشتن، جز نشان بي‌نشاني و نامرامي‌نيست، كه نه بهارستان‌ها با گلستان تو هماوردي توانستند و نه در بوستان تو، شعرستان‌ها جلوه‌اي يارستند؛ چرا كه ديباچه‌ی دفتر تو منّت‌پذير لطف خداوندي است و سرخط دفتر ما نوشاعران، منّت‌گذاري بر خواننده‌اي كه مي‌خوانَد و نمي‌فهمدمان! هرگز اين بدان كي مانَد؟ هرچند تو خود بزرگوارانه و پيشاپيش بر قلم خطاي ما رقم عفو و اغماض كشيدي و گفتي:

ميان عيب و هنر پيش دوستان كريم
تفاوتي نكند چون نظر به عين رضاست

و حافظت تلقين داد كه: آفرين بر نظر پاك خطا پوشش باد!

به مناسبت روز بزرگداشت سعدي

افسون سخن سعدي در ترويج عيشِ بي‌طيش است با ديده‌ی رضا و سمع قبول. قباي درويشي‌اش به طراز زربفت دانايي و حكمت حاشيه گرفته بود و رداي بي‌خويشي‌اش به ملاحت سخن چاك‌خورده و به مهابت معني رفو شده؛ اين گُسست و پيوست را جز در اعجاز سخن سعدي نتوان يافت كه نه جرأت قهقهه بر هزلياتش را به تو مي‌دهد و نه در صلابت سخن، همچو عارفان متعارف در حزن و اندوه ساكنت مي‌كند و الحق:

از درون سوزناك و چشم تر
نيمه‌اي در آتشم، نيمي‌ در آب
و سخن آخر به وام از آن خداوندگار سخن كه:

بضاعتي نه سزاوار حضرت آورديم
مگر به عين عنايت قبول فرمايي

کانال مکتوب هفته

یکشنبه, 01 ارديبهشت 1398 23:12 خوانده شده: 287 دفعه چاپ

نظر شما

صدای معلم، صدای شما

با ارائه نظرات، فرهنگ گفت‌وگو و تفکر نقادی را نهادینه کنیم.




نظرسنجی

سند تحول بنیادین در نسخه فعلی تا چه میزان در حل چالش های آموزش و پرورش ایران موثر است ؟

دیدگــاه

تبلیغات در صدای معلم

درخواست همیاری صدای معلم

شبکه مطالعات سیاست گذاری عمومی

کالای ورزشی معلم

تلگرام صدای معلم

صدای معلم پایگاه خبری تحلیلی معلمان ایران

تلگرام صدای معلم

Sport

 سامانه فیش حقوقی معلمان

سامانه فیش حقوقی معلمان بازنشسته

سامانه مراکز رفاهی

تبلیغات در صدای معلم

تمام حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به صدای معلم بوده و استفاده از مطالب با ذکر منبع بلا مانع است.
طراحی و تولید: رامندسرور